De voorbije weken en dagen werden we brutaal geconfronteerd met enkele gruwelijke moorden en een aantal feiten van racistisch geweld. Ze laten ons met verstomming, woede en onrust achter. Joe die vermoord werd omdat hij een hebbeding had dat een ander wilde hebben, en wel ten koste van alles. Een jongen die opgejaagd in het water terechtkwam en verdronk. Een zwarte man die in een coma geslagen werd. Twee vrouwen die de pech hadden de verkeerde huidskleur te hebben en een kind dat de pech had op de verkeerde plaats op het verkeerde moment te zijn. Komt er weer een roep naar een reeks snelle ‘antwoorden’, liefst in de vorm van weer een reeks nieuwe maatregelen die toch minstens gedurende enkele dagen de illusie van controle over de werkelijkheid kunnen garanderen? Tussen de aangrijpende stilte van een stille mars en het oorverdovend lawaai van de toeterpolitiek zou een ruimte moeten zijn waar plaats is voor een discussie over wat van waarde is in onze maatschappij en welke waarden we dan samen naar voor schuiven. Er zou moeten kunnen gepraat worden over de moraliteit van een bepaald maatschappijmodel, zonder in moralisme te vervallen. Wat voor een wereld drijft jonge mensen zo ver dat ze zich zo brutaal het leven van een ander kunnen toe-eigenen, schijnbaar gevoelloos? Een jonge kerel die een andere jongen neersteekt voor een MP3-speler. Het is een akelige uitvergroting van een extreme consumptiecultuur waar we allemaal deel aan hebben. Het legt ook op schrijnende wijze de toenemende sociale ongelijkheid in onze samenleving bloot, want consumeren en beantwoorden aan de normen van onze consumptiemaatschappij is enkel weggelegd voor degenen die geld hebben, veel geld. We worden allemaal elke dag, en vanaf steeds jongere leeftijd, platgebombardeerd door de boodschap: je bent wat je consumeert. Om iemand te zijn is het steeds belangrijker om de juiste dingen te hebben. Wie erbij wil horen moet mee kunnen, moet dus de juiste dingen hebben, moet leren omgaan met het geweld van de levenslange reclame. We willen allemaal een MP3-speler hebben, en ook daarom komt die onbegrijpelijke moord zo dichtbij. En dan is het handig dat diegene die zoiets doet een ‘ander’ is: een Noord-Afrikaan, een Pool, een zigeuner, een ontwortelde jongere, … En dan zijn er de racistische moorden in Antwerpen. Uiteraard geldt ook hier dat mensen die een ander neerknallen, daar in de eerste plaats zelf persoonlijk verantwoordelijk voor zijn. Maar ook hier past een reflectie over in welke samenleving we leven en hoe de waarden in onze samenleving de voorbije jaren akelig verschoven zijn. Het is schokkend vast te stellen dat racistische denkpatronen zich gaandeweg gezellig genesteld hebben in onze samenleving, ook in de hoogste regionen en in intellectuele kringen. En dat uit zich bijvoorbeeld in selectieve verontwaardiging. De ene moord is blijkbaar de andere niet. Waar zijn immers nu de Dedeckers en co die 2 weken geleden hun stem niet konden inhouden en moord en brand moesten schreeuwen? Die baldadige uitspraken deden over een ‘beschavingsdeficit’, over een ‘crimineel gedoogbeleid’, over een ‘multiculturele slachtoffercultuur’ en over de ‘kutallochtonen’. Voor alle duidelijkheid: racisme is geen ‘mening’, het is een vorm van geweld. Fascisme en andere uitingen van extremisme zijn dat ook. Het zijn ideologieën gericht op het verwerpen van mensen. Het is een gedachtegoed dat hele groepen de facto als minderwaardig bestempelt op basis van religieuze, culturele en geschiedkundige redenen. Het doet er niet toe wie zich hieraan bezondigt, of het nu een radicale terrorist is, een Belanger die allochtonen uitspuwt of een religieuze fanaticus die oproept tot geweld… De veroordeling is wat mij betreft gelijk: dit heeft geen plaats in een democratie. En wanneer dit sluipend racisme gekoppeld wordt aan een geweldcultuur met als excuus het onveiligheidsgevoel, dan slaat de bodem van een samenleving door. Het discours op het laatste VB-congres over veiligheid geeft elke rechtgeaarde democraat koude rillingen. Dit is onversneden puur verbaal geweld, en dus is het ook geweld, zonder meer. Het creëert een context waarin te weinig vragen worden gesteld bij vormen van alledaags geweld. De persoonlijke onveiligheidsgevoelens over een te snel veranderende wereld worden omgezet in een gevaarlijk en gewelddadig heimwee naar een wereld die er nooit geweest is en nooit zal zijn. En dit gekoppeld aan een racistisch discours waarbij de ‘ander’ zo vreemd wordt dat elke vorm van nabijheid wordt overstegen, creëert een voedingsbodem voor ontmenselijking en dus voor zinloos geweld. Het is blijkbaar gemakkelijker om niet te moeten zien hoe nabij we zijn, hoe erg we op elkaar gelijken, ongeacht de huidskleur, de afkomst, de eigen geschiedenis. Er is immers maar één wereld, en die delen we samen. Die zullen we samen vorm moeten geven in solidariteit met en respect voor elkaar. Dit moet de boodschap zijn van alle democraten en in de eerste plaats van de politici van democratische partijen.